Πω πω, ένα σωρό μηνύματα έχω να διαβάσω. Σας ευχαριστώ όλους για τις ευχές για ‘μένα και την Ανδριάνα! Νόμιζα ότι θα βαρεθώ γρήγορα στο χωριό, αλλά τελικά έχουμε να κάνουμε έναν απίστευτο σωρό εργασιών κάθε μέρα, ειδικά τώρα που προετοιμαζόμαστε για το βαρύ χειμώνα. Έχω ζήσει και στην Ελλάδα σε χωριό και ήταν υπέροχα. Δε μπορώ πια να ζήσω σε πόλη και ειδικά σε ελληνική πόλη. Η ζωή στο χωριό είναι αυτή που θέλω και το ήξερα από τότε που ήμουν στην Ελλάδα. Στην Αρμενία οι συνθήκες είναι διαφορετικές, αλλά δεν παύω να λατρεύω αυτόν τον τρόπο ζωής.

Νοικιάζουμε ένα σπίτι το οποίο, όπως όλα τα σπίτια του χωριού, είναι τεράστιο, γύρω στα 120 τ.μ. χωρίς τα δύο γκαράζ-αποθήκες και τα χωράφια-αυλή που έχουμε μπροστά μας. Το ενοίκιο είναι 38 ευρώ (το μήνα, όχι τη μέρα)! Μη φαντάζεστε ότι αυτές είναι οι τιμές σε όλη την Αρμενία. Αυτές είναι οι τιμές στο χωριό. Ωστόσο, ακόμη και στην πόλη οι τιμές δεν έχουν καμία σχέση με αυτές της Ελλάδας, όπως είναι φυσικό.

Στις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης όλα τα σπίτια έχουν υγραέριο από αρχαιοτάτων χρόνων. Στο χωριό μας, όμως, οι δημόσιες σωλήνες υγραερίου καταστράφηκαν στο μεγάλο σεισμό του 1988 και από τότε ποτέ δεν επισκευάστηκαν λόγω έλλειψης χρημάτων. Τότε ο κόσμος αναγκάστηκε να μάθει να χρησιμοποιεί ξυλόσομπες.

Ειδικά κατά τα δύσκολα, πρώτα χρόνια της ανεξαρτησίας της Αρμενίας από τη Σοβιετική Ένωση, το 1991, υπήρχε τόση φτώχια, που ο κόσμος έκοβε ότι δέντρα έβρισκε για να ζεσταθεί. Έτσι, καταστράφηκαν πολλά δάση και η καταστροφή συνεχίζεται. Τα περισσότερα βουνά τριγύρω τώρα δεν έχουν δέντρα. Πέρσι έκοψαν τα δέντρα από τη μια μεριά του δρόμου που οδηγεί στην πόλη και φέτος τα δέντρα από την άλλη μεριά του δρόμου. Μαντέψτε τι θα κόψουν του χρόνου…

Το 90% της Αρμενίας βρίσκεται σε υψόμετρο άνω των χιλίων μέτρων. Το Lejan, το χωριό μας, βρίσκεται στα χίλια τετρακόσια. Το κρύο, λοιπόν, είναι τσουχτερό. Απ’ ότι μου είπαν, στην Ελλάδα δεν άρχισαν ακόμη τα κρύα. Εδώ, όπως σας έγραψα και μερικές ‘βδομάδες πριν, έχουν αρχίσει τα χιόνια σε κάποιες περιοχές. Το περιμένουμε και στο χωριό μας αυτόν ή τον επόμενο μήνα. Από τότε πια όλα θα είναι λευκά μέχρι την άνοιξη. Πέρσι η θερμοκρασία κατέβηκε μέχρι τους -37ο Κελσίου! Με τέτοιες θερμοκρασίες και με μια ξυλόσομπα μόνο καταλαβαίνετε πόσο δύσκολες είναι οι συνθήκες εδώ. Γι’ αυτό το λόγο το τεράστιο σπίτι μας είναι άδειο και μένουμε μόνο σ’ ένα μικρό δωματιάκι, που και αυτό με τα χίλια ζόρια καταφέρνουμε να το ζεστάνουμε.

Στο σπίτι μας δεν έχουμε νερό και το κουβαλάμε με τα πόδια σε μεγάλες νταμιντζάνες από τη βρύση του χωριού. Πλένουμε τα πιάτα σε δυο πλαστικές λεκάνες, κάνοντας οικονομία σε ότι λερώνουμε και στο νερό που χρησιμοποιούμε. Φανταστείτε πώς λουζόμαστε σ’ ένα δωμάτιο που η θερμοκρασία είναι πάντα ένας μονοψήφιος αριθμός και έχουμε λιγοστό νερό σε μερικές νταμιντζάνες. Το ζεσταίνουμε με μια ηλεκτρική αντίσταση τυλιγμένη σ’ ένα ξύλο (εννοείται ότι δε βάζουμε το δάχτυλο στο νερό για να δούμε αν ζεστάθηκε, για να μην έχουμε και δωρεάν, φανταχτερή κόμωση!). Εννοείται ότι δεν κάνουμε μπάνιο κάθε μέρα. Χρησιμοποιούμε μόνο ένα κουβά νερό ο καθένας. Δεν το αφήνουμε να τρέχει από πάνω μας. Αυτό θα πει μινιμαλισμός, μία από τις βασικές αρχές του μοτοσικλετισμού επίσης.

Η τουαλέτα μας είναι απλώς ένα ξύλινο κουβούκλιο στο χωράφι μπροστά μας. Τώρα πρέπει να σκάψουμε καινούρια τρύπα στο χωράφι για «αποχέτευση» και να μεταφέρουμε το κουβούκλιο εκεί.

Αν εξαιρέσουμε το τρομακτικό κρύο, οι υπόλοιπες συνθήκες μου είναι ιδιαίτερα οικίες μετά από ενάμιση χρόνο ταξιδεύοντας στην Ασία κι έτσι δεν έχω κανένα πρόβλημα. Δε με ενοχλούν καθόλου αυτά, όπως έχουμε ξαναπεί κι έτσι μένει όρεξη για να απολαύσω όλα τα θετικά του χωριού μας. Έχουμε ατελείωτο πράσινο και περιτριγυριζόμαστε από βουνά. Από κάθε γωνιά τους σπιτιού μας και του χωριού βλέπουμε τα γειτονικά βουνά, άλλα χιονισμένα και άλλα προσμένοντας το χιόνι. Όταν δω καμιά από αυτές τις τελευταίες, ηλιόλουστες μέρες πριν το βαρύ χειμώνα, παίρνω τη μοτοσικλέτα μου και ανεβοκατεβαίνω τις πλαγιές για να απολαύσω και τα παραπέρα βουνά.

Οι περισσότεροι χωριανοί μας είναι υπέροχοι. Ξεκίνησα μαθήματα Η/Υ στα παιδιά του χωριού. Θα βοηθήσω κι εγώ εθελοντικά μαζί με την Ανδριάνα όσο μπορώ. Είχαμε ζητήσει τη βοήθεια κάποιου για να κόψουμε τα ξύλα για το χειμώνα, αφού δεν ήξερα πώς να χρησιμοποιώ το τσεκούρι. Όσο δίδασκα στο σχολείο, κάποιος ήρθε στην αυλή μας και όταν γυρίσαμε βρήκαμε τα μισά μας ξύλα κομμένα! Πήρα να κόψω τα άλλα μισά και ένας από τους μαθητές μου περνούσε από ‘κει. Πήρε το τσεκούρι και το δούλευε αξιοθαύμαστα. Είδα πώς το κάνει, δοκίμασα κι εγώ και τώρα το έμαθα κι αυτό. Μπορώ να τεμαχίζω μόνος μου τα ξύλα με το τσεκούρι κι ας είναι απαρχαιωμένο και σκουριασμένο.

Να σας πω και λίγα ακόμη για το κορίτσι που με αγκυροβόλησε προσωρινά εδώ. Ο εθελοντισμός της Ανδριάνας σχετίζεται με την ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας στο χωριό. Προσπαθεί, δηλαδή, να εκπαιδεύσει τους χωριανούς έτσι, ώστε να βρουν μια δουλειά που να τους εξασφαλίσει τα προς το ζην. Οι λίγοι που πραγματικά ενδιαφέρονται λαμβάνουν μέρος σε σεμινάρια και ίδρυσαν έναν ενεργό σύλλογο νέων που προσπαθεί να βελτιώσει κάποια πράγματα.

Σ’ αυτούς και σε όποιον άλλον θέλει, διδάσκω Η/Υ, άλλος διδάσκει Αγγλικά, διανέμουμε βοήθεια όταν έχουμε τους πόρους και οργανώνουμε εορτασμούς για να φέρουμε κοντά τους χωριανούς. Η Ανδριάνα βοηθάει κάποιον να δημιουργήσει μια κτηνοτροφική μονάδα και μια άλλη σπουδαία ενέργεια είναι ότι θα προσπαθήσουν να οργανώσουν ένα ολόκληρο σύστημα διαχείρησης των σκουπιδιών, γιατί σε όλη σχεδόν την Αρμενία καίνε οι χωρικοί ότι καίγεται και απλά πετάνε όπου να ‘ναι ότι δεν καίγεται. Έτσι, πανέμορφα κομμάτια της φύσης κατακλύζονται από σκουπίδια.

Η Ανδριάνα δεν είχε ανέβει ποτέ σε μοτοσικλέτα πριν έρθω στο χωριό της. Μετά την πρώτη της βόλτα μου είπε ότι της άρεσε τρομερά και ειδικά στους χωματόδρομους. Σε καλό δρόμο είμαστε, είπα! Off-road τη βλέπω κι αυτήν, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Από τα 14 μέχρι τα 18 της πιλοτάριζε μικρά αεροσκάφη, παρακαλώ! Οδηγούσε μόνη της αεροπλάνο σ’ εκείνη την ηλικία. Στα 18 της, δυστυχώς, το σταμάτησε γιατί παραήταν ακριβό σπορ. Επίσης, χόρευε μπαλέτο για πολλά χρόνια, παίζει πιάνο, σαξόφωνο, βιολί και δεν ξέρω κι εγώ τι άλλο. Έχει το βιολί της εδώ και την παρακαλάω να μου παίξει, αλλά δε μου έκανε ακόμη τη χάρη.

Αυτές τις μέρες θα μου βρει μια φυσαρμόνικα από κάποιον φίλο της και θα προσπαθήσω να τη μάθω τις κρύες νύχτες του χειμώνα. Πάντα μου άρεσε η φυσαρμόνικα και είναι το ιδανικό μουσικό όργανο για έναν ταξιδιώτη, γιατί είναι τόσο μικρή που μπορώ να την κουβαλάω πάντα μαζί μου και να παίζω τα βράδια όταν κατασκηνώνω κάτω από τ’ αστέρια.

Πω πω, πάρα πολύ έγραψα. Άντε, αφήνω και τίποτα για την επόμενη φορά. Δεν ξέρω πότε θα ‘ναι. Όταν ξαναβρεθώ σε μεγάλη πόλη με internet θα σας γράψω. Τώρα, όμως, θα γράφω πιο σπάνια μια και δεν έχω πρόσβαση στο διαδίκτυο. Μην ανησυχείσετε αν κάποια φορά δε γράψω για λίγες ‘βδομάδες. Φεύγουμε τώρα να συνεχίσουμε την προετοιμασία για το χειμώνα: έχουμε να πλένουμε, να λουστούμε, να κόψουμε κι άλλα ξύλα, να σκάψουμε τρύπα και να μεταφέρουμε την τουαλέτα, να…

Καλό χειμώνα,

Ηλίας Βροχίδης

Συγγνώμη που σας ανησύχησα λίγο πάλι. Αυτή τη φορά δε συνέβει τίποτα τραγικό. Συνέβει κάτι υπέροχο. Ταξίδεψα εκείνο το ημι-αυτόνομο κρατίδιο που σας είχα γράψει, το Nagorno-Karabakh. Είχε κάθε μέρα πυκνή ομίχλη και έτσι είναι όλος ο χειμώνας εκεί. Δε μπόρεσα να δω και πολλά, αλλά με φιλοξένησε ένας από τους πιο καταρτημένους ντόπιους στα γεγονότα της περιοχής. Έχει αφιερώσει τη ζωή του, τα τελευταία χρόνια τουλάχιστον, στην ανάπτυξη της πατρίδας του.

Όταν τελικά έφυγα από ‘κει, είδα ότι τα πάντα γύρω μου, πάνω από τα 1.700 μέτρα υψόμετρο ήταν γεμάτα χιόνι. Τα πόδια μου ήταν ξυλιασμένα για ώρες και αναγκαστικά ζήτησα καταφύγιο σ’ ένα μοναστήρι. Οι τέσσερις μοναχοί και μια μεγάλη γυναίκα που τους περιποιούνταν ήταν πολύ φιλικοί και με πήραν στο ζεστό σπίτι τους. Την επόμενη μέρα το κρύο ήταν αντιμετωπίσιμο. Η Αρμενία είναι τόσο μικρή, που στην επιστροφή μια και δεν είχα να επισκεφθώ τίποτα, έφτασα σε 6 ώρες από το νότο στο βορρά.

Γύρισα στην Andrea (ας τη λέμε Ανδριάνα, γιατί το Andrea θυμίζει άντρα στη γλώσσα μας και το Ανδριάνα είναι υπέροχο όνομα), την Αμερικανίδα εθελόντρια που με είχε φιλοξενήσει όταν πρωτομπήκα στην Αρμενία. Τότε δεν είχε χρόνο να με φιλοξενήσει πάνω από μια μέρα. Γι’ αυτό ξαναγύρισα και αφιέρωσα λίγες μέρες παραπάνω για να τη γνωρίσω, γιατί φαινόταν να μοιραζόμαστε τα ίδια όνειρα.

Κάθεστε; Ξέρω ότι περιμένατε όλοι την επιστροφή μου, τη μυρίζατε, αλλά δεν ήταν η μυρωδιά της δικής μου επιστροφής. Μετά από μια ‘βδομάδα αντιληφθήκαμε ότι απολαμβάνουμε πολύ την ώρα που περνάμε μαζί, έχουμε τα ίδια όνειρα για να ταξιδέψουμε όλη τη γη και το ίδιο πρόβλημα της μοναξιάς, της έλλειψης του έρωτα. Έτσι, λοιπόν, αποφασίσαμε να δοκιμάσουμε μήπως θέλουμε να λύσουμε μαζί το πρόβλημά μας και να πραγματοποιήσουμε μαζί μερικά από τα όνειρά μας.

Αυτό σημαίνει ότι θα μείνω εδώ για αρκετό καιρό. Μην τρομάζετε πολύ! Θα έρθω σε κάποια φάση στην Ελλάδα να σας δω, ίσως κατά το χειμώνα. Τώρα, όμως, είμαστε στο μήνα του μέλιτος. Ακόμη γνωριζόμαστε. Όταν αρχίσω να βαριέμαι τη ζωή στο ίδιο μέρος, θα καβαλήσω τη μοτοσικλέτα μου και θα σας έρθω. Όχι για πολύ, μάλλον. Υποθέτω ότι θα έρθω να σας δω και θα ξαναγυρίσω εδώ. Βέβαια, αυτό είναι απλώς το πώς τα σκέφτομαι τώρα τα πράγματα. Ανά πάσα στιγμή μπορεί κάτι να γίνει διαφορετικά από αυτό που σκεφτόμαστε τώρα και να αλλάξουν ξαφνικά όλα.

Η Ανδριάνα θα είναι εθελόντρια στο χωριό αυτό της Αρμενίας μέχρι τον Αύγουστο περίπου. Σχεδόν σίγουρα, δε θα μπορώ να κάτσω συνεχόμενα εδώ μέχρι τότε. Θα βαρεθώ. Προς το παρόν το απολαμβάνω πολύ. Όλοι στο χωριό λατρεύουν την Ανδριάνα και είναι υπέροχοι άνθρωποι. Ολόκληρη ‘βδομάδα δε μαγειρέψαμε. Μας καλούσαν συνέχεια από σπίτι σε σπίτι για να με γνωρίσουν. Έκανα και μια παρουσίαση για την Ελλάδα και τις χώρες που ταξίδεψα στο σύλλογο νέων του χωριού.

Το μεγαλύτερο πρόβλημά μας είναι να μη χάσει η Ανδριάνα αυτό το σεβασμό και την αγάπη που έχει κερδίσει ενάμιση χρόνο εδώ. Είναι πολύ συντηριτικοί οι χωριανοί εδώ και δε μπορούν να διαννοηθούν ότι κοιμόμαστε στο ίδιο κρεβάτι χωρίς να είμαστε παντρεμένοι. Σχεδόν το λύσαμε το πρόβλημα λέγοντας ότι είμαι κι εγώ εθελοντής και ο οργανισμός μας έβαλε να συγκατοικήσουμε στο ίδιο σπίτι. Βέβαια, πολλοί χωριανοί ξέρουν την αλήθεια. Οι περισσότεροι είναι τόσο υπέροχοι άνθρωποι, που δε μας παρεξηγούν. Άλλωστε, με αγάπησαν κι εμένα από την πρώτη στιγμή που πάτησα στο χωριό (Lejan λέγεται).

Υπάρχει ένα γειτονικό χωριό, το Yaghdan, στο οποίο ζούσαν Έλληνες που κατέφυγαν εδώ από τον Πόντο κατά τη διάρκεια της αρμένικης γενοκτονίας. Οι περισσότεροι έχουν γυρίσει στην Ελλάδα. Το επισκεφθήκαμε για να δούμε τη σημερινή κατάσταση. Μπαίνοντας στο χωριό μας υποδέχτηκε μια πινακίδα που έγραφε στα Αρμένικα και τα Ελληνικά ότι το σύστημα υδροδότησης του χωριού συγχρηματοδοτήθηκε από την ελληνική κυβέρνηση. Τώρα μόνο το 20%, περίπου, των κατοίκων έχουν ελληνικές ρίζες, αλλά μετά από τόσα χρόνια είναι περισσότερο Αρμένιοι, παρά Έλληνες. Ωστόσο, βρήκαμε κάποιον παππού που μιλάει μία παραλλαγμένη μορφή ποντιακών. Με το ζόρι μπορούσαμε να ανταλλάξουμε μερικές κουβέντες σ’ αυτή τη διάλεκτο. Ευτυχώς η Ανδριάνα μιλάει άψογα Αρμένικα και ο παππούς μπόρεσε να μας εξηγήσει τη σημερινή κατάσταση του τόπου.

Ας σας πω και λίγα λόγια για την Ανδριάνα. Μεγάλωσε σε μια μικρή κωμόπολη των Η.Π.Α. και δεν έχει και πολλές ομοιότητες με την Αμερικανίδα που οι Έλληνες έχουμε στο μυαλό μας. Λατρεύει τις ξένες γλώσσες και μιλάει αρκετές, όπως Ρώσσικα, Αράβικα, Γαλλικά, Αρμένικα βέβαια και δεν ξέρω κι εγώ τι άλλο. Με ρωτάει για να μάθει Ελληνικά τώρα. Όπως κάθε Έλληνας έχει χρέος, της έμαθα πρώτα το “Πλύνε τα πιάτα”… Πλάκα κάνω! Δεν είμαι από αυτούς! Είναι λίγο μεγαλύτερή μου (3 χρονάκια μόνο), αλλά ξέρετε πώς δε δίνω σημασία σε αριθμούς. Στη φωτογραφία μπορείτε να δείτε πώς μοιάζει η μούσα μου. Όχι, δεν είμαστε τόσο ψυχρά μεταξύ μας. Απλώς η φωτογραφία είναι τραβηγμένη προτού αντιληφθούμε αυτή την έλξη μεταξύ μας και γι’ αυτό δε βλέπεται σημάδια αγάπης.

Το μήνυμα μεγάλωσε πολύ. Για να μη σας κουράσω, θα σας γράψω ξανά σε καμιά ‘βδομάδα, να σας πω πώς είναι η ζωή εδώ, αν και ήδη έχω μια καλή εικόνα. Τη λατρεύω! Το προτιμώ σίγουρα χίλιες φορές απ’ το να γυρίσω στην κόλαση του “δυτικού” τρόπου ζωής.

Αν κάποιος περνάει από ‘δω ή αν κάποιος ανυπομονεί τόσο να βρεθούμε, είστε όλοι ευπρόσδεκτοι στο τεράστιο σπίτι μας. Έχετε υπόψιν ότι η ζωή το χειμώνα εδώ δεν είναι εύκολη. Δεν υπάρχουν ανέσεις, αλλά τι τις θέλουμε;

Παρά τρίχα το θυμήθηκα πάλι: στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού moto, αυτό του Νοεμβρίου (426), θα βρείτε το άρθρο μου για το ανατολικό Ιράν και το Τουρκμενιστάν.

Τα ξαναλέμε, καλό μας χειμώνα,
Ηλίας Βροχίδης